Nawigacja morska / Rozdział 15

Nawigacja morska

Przykłady wyznaczania pozycji obserwowanej

Z dwóch namiarów jednoczesnych,  z dwóch namiarów niejednoczesnych,  z głębokości i namiaru,  z nabieżnika i namiaru,  z kąta poziomego i namiaru,  szybka z kąta poziomego i namiaru

15

Pozycja obserwowana, najbardziej dokładna w nawigacji terestrycznej wymaga wyznaczenia przynajmniej dwóch linii pozycyjnych. W wypadku kiedy linie pozycyjne określamy przy pomocy namiarów, linie te należy tak dobierać, aby kąt zawarty między nimi był większy od 030°, a mniejszy od 150°, czyli mieścił się w granicach 030° – 150°

Pozycja obserwowana z dwóch namiarów jednoczesnych

Zrobić namiary na obiekty A oraz B w odstępie nie większym niż 1min i wykreślić na mapie namiary rzeczywiste. Punkt przecięcia się tych linii jest pozycją obserwowaną.

Sposób wyznaczania pozycji obserwowanej z dwóch namiarów jednoczesnych
—Rys.  Sposób wyznaczania pozycji obserwowanej z dwóch namiarów jednoczesnych.
Pozycja obserwowana z dwóch namiarów niejednoczesnych

Zrobić namiar kompasowy NK na obiekt A. Poprawić NK aby otrzymać NR1, i ten wykreślić na mapie. Punkt przecięcia się naszego kursu z namiarem daje pozycję prawdopodobną PP, którą opisujemy ułamkiem (czas w liczniku, stan logu w mianowniku). Od momentu zrobienia namiaru nie zmieniamy kursu i szybkości. Po jakimś czasie, kiedy namiar na oko na ten sam obiekt zmieni się więcej niż 030°, robimy drugi namiar na ten sam obiekt. Nanosimy na linię kursu przebytą drogę, odczytaną z logu, (PZ pozycja zliczona). Okazuje się, że linia pozycyjna z namiaru NR2 nie przechodzi przez punkt w którym nanieśliśmy odczyt z logu (PZ), a przebiega obok. Jest to spowodowane błędami sterowania jak i wskazaniami logu (w wypadku gdy nieznany jest współczynnik korekcyjny logu). Aby otrzymać pozycję obserwowaną PO, przesuwamy równolegle linię pozycyjną NR1 tak, aby przeszła przez PZ i przecięła linię pozycyjną NR2. Miejsce przecięcia się przesuniętej linii pozycyjnej NR1 z linią pozycyjną NR2 daje nam pozycję obserwowaną PO, z której dalej wykreślamy nasz kurs i po nim prowadzimy nawigację.

Sposób wyznaczania pozycji obserwowanej z dwóch namiarów niejednoczesnych
—Rys.  Sposób wyznaczania pozycji obserwowanej z dwóch namiarów niejednoczesnych.

Wygodnie jest wykonać namiary w takich momentach by jeden był skierowany pod kątem 45° w stosunku do KDd a drugi był prostopadły do KDd. W chwili wykonywania drugiego namiaru odległość do mierzonego obiektu będzie równa przebytej drodze pomiędzy wykonanymi namiarami.

Większość nawigatorów określa pozycję obserwowaną z dwóch niejednoczesnych namiarów w przedstawiony powyżej sposób, a tylko nieliczni robią to prawidłowo.
Przy okazji trzeba napisać, że w większości nowych książek żeglarskich jakie widziałem jest przedstawiony tylko taki sposób, który jest raczej sposobem dobrym dla statków, które pływają stale dosyć daleko od brzegu (min. 5 Mm), dla nich taka dokładność jest wystarczająca. Dla małych jednostek i jachtów, które zapuszczają się bardzo blisko lądu potrzebna jest większa dokładność. Już po pierwszym namiarze powinno się mieć możliwie dokładną pozycję, ze względu na bliskość lądu oraz innych niebezpieczeństw nawigacyjnych z tym związanych.

Prawidłowy sposób wyznaczania pozycji obserwowanej z dwóch namiarów niejednoczesnych
—Rys.  Prawidłowy sposób wyznaczania pozycji obserwowanej z dwóch namiarów niejednoczesnych.

Jak to się robi:

Tak powinno się robić na jachtach gdy płyniemy blisko lądu, bo od razu nawigator wie gdzie się znajduje; bliżej czy dalej od lądu. A to bardzo ważne.

Pozycja obserwowana z głębokości i namiaru

W sytuacji gdy nie można skorzystać z innych metod wykreślenia linii pozycyjnych, pomiar głębokości (sondowanie dna) może być podstawą do jej wyznaczenia. Warunkiem jest ukształtowanie dna morskiego, by można było wykluczyć niejednoznaczność pomiaru. Jeżeli jest możliwość, dokładność takiej pozycji można zwiększyć wykonując namiar.

Sposób wyznaczania pozycji obserwowanej z głębokości lub z głębokości i namiaru
—Rys.  Sposób wyznaczania pozycji obserwowanej z głębokości lub z głębokości i namiaru.
Pozycja obserwowana z nabieżnika i namiaru

Płynąc blisko brzegu często można wykorzystać nabieżniki do określenia pozycji.
Płynąc w linii nabieżnika, jego znaki szczytowe, przeważnie są to trójkąty zwrócone wierzchołkami ku sobie, pokrywają się, gdy jednostka zboczy z linii nabieżnika, znaki szczytowe nie pokrywają się. Do wyznaczenia nabieżnika mogą być wykorzystane dwie charakterystyczne budowle na lądzie np. komin i wieża kościoła. Może to być także latarnia morska z dodatkowo ustawioną przed nią stawą.
Nabieżnikami są na ogół linie namiarowe naniesione na mapie, na podejściach do portów lub na wąskich przejściach - pomocne szczególnie pilotom morskim.
Jeżeli taki nabieżnik naniesiony jest na mapie nawigacyjnej, to nie ma problemu, bo już mamy linię pozycyjną, na której wystarczy się tylko znaleźć.

Jeżeli go nie ma, nanosimy go sami:

Wadą takiego określenia pozycji jest to, że musi to robić na ogół dwoje ludzi. Jeżeli dłuższy czas płyniemy wzdłuż lądu, to możemy sobie przygotować na całej trasie tyle nabieżników na ile nam mapa pozwoli. Jest to dokładniejsza pozycja od pozycji określonej z dwóch namiarów kompasowych.

Pozycja obserwowana z nabieżnika i namiaru
—Rys.  Pozycja obserwowana z nabieżnika i namiaru.
Pozycja obserwowana z kąta poziomego i namiaru

Sposób wykreślenia na mapie pozycji obserwowanej z namiaru i kąta poziomego, mając do dyspozycji jedynie trójkąty nawigacyjne i cyrkiel (przenośnik) nawigacyjny.

Dane: NR = 315°, kąt poziomy = 75°

Sposób wyznaczania pozycji obserwowanej z namiaru i kąta poziomego Pozycja obserwowana z namiaru i kąta poziomego
—Rys.  Pozycja obserwowana z namiaru i kąta poziomego.
Szybka pozycja obserwowana z kąta poziomego i namiaru

Jest to bardzo szybka metoda wyznaczenia PO. Do tego potrzebny jest szkolny cyrkiel i kalkulator z funkcjami trygonometrycznymi lub tabela do tego celu służąca.

Jak to się robi:

R = (0,5 ∗ D) ⁄ sin β

obliczamy promień okręgu, czyli linię pozycyjną na której znajdują się obiekty i nasz statek. Wzór można przekształcić

R = D ⁄ (2 ∗ sin β)

R - promień okręgu
D - odległość w milach morskich (Mm) między obiektami WL
β - kąt poziomy (Uwaga: wielkość kąta nie ma znaczenia, bo sin 80 ma tą samą wartość co sin 100, jedynie należy pamiętać o regule znaków, gdy kąt "ujemny" znaczy środek okręgu będzie "od nas".)


Szybka PO z kąta poziomego i namiaru
—Rys.  Szybka PO z kąta poziomego i namiaru.

Po obliczeniach wystarczy tylko wykreślić to co na rysunku narysowane jest ciemniejszym kolorem. Okazuje się, że warto mieć w wyposażeniu nawigacyjnym szkolny cyrkiel, ponieważ można szybko i prosto uzyskać pozycję obserwowaną nie zarysowywując całej mapy.