Navipedia Astronawigacja... Czas gwiazdowy

Astronawigacja ...

Czas gwiazdowy

Autorem opracowania jest kpt. ż.w. Waldemar Sadłoń.
Dziękuję za naukę i cierpliwość

11



Czas gwiazdowy, gwiazdowy kąt czasowy, jest nam już znany. Patrz [Układ równikowy]. Nie zaszkodzi jeszcze raz powtórzyć - co to takiego i do czego to jest potrzebne.

Jak już wiemy słońce "wirtualne czyli średnie" porusza się po równiku niebieskim i to na jego ruchu jednostajnym oparte są wszystkie tabele w Almanachu. Natomiast słońce prawdziwe porusza się po ekliptyce, która nie pokrywa się z równikiem niebieskim. Wobec faktu, że ekliptyka przecina się z równikiem niebieskim pod pewnym kątem, powstają dwa punkty przecięcia. Jeden z nich to przesilenie wiosenne (punkt barana) (ang. Aries). Ten punkt jest punktem odniesienia dla gwiazd a to dlatego, że gwiazdy poruszają się po równoleżnikach deklinacyjnych a te są równoległe do równika niebieskiego. Więc gwiazdy nie potrzebują tzw. "gwiazd średnich", jak w wypadku słońca.

Proszę popatrzeć jeszcze raz na Rys.14.

Nie ulega wątpliwości, że punktem odniesienia dla gwiazd jest punkt barana (Aries), od niego liczymy Czas gwiazdowy w postaci kątów:

– rektascensji (α), lub
– gwiazdowego kąta czasowego tzodiak-baran*.

Wiemy, że rektascensję liczymy od punktu barana na (E) [w wartościach czasowych], a gwiazdowy kąt czasowy na (W) [w wartościach kątowych]. Ponieważ w Almanachu wszystkie kąty czasowe liczymy na (W) tak i w tym wypadku wprowadzono dla ułatwienia obliczeń kąt liczony na (W) czyli Gwiazdowy Kąt Czasowy [SHA].
Najlepiej zobrazują nam to rysunki, oto one:

Rys.14 Rektascensja
Rys.18 Kąty godzinne (czasowe) - rzut biegunowy
—Rys.18.  Kąty godzinne (czasowe) - rzut biegunowy.
Rys.18a (a), (b), (c), (d) Kąty czasowe
—Rys.18a (a), (b), (c), (d)  Kąty czasowe.

Nie bez powodu wstawiliśmy ponownie Rys, 14; 18; 18a. Rys. 18 i 18a "rozproszyliśmy" na Rys.18a (a), (b), (c), (d) aby łatwiej pokazać zależności między kątami czasowymi. Ten zasób wiadomości jest bardzo ważny i pozwoli nam się swobodnie poruszać po Almanachu, wyszukując właściwe dane do obliczeń i nie mylić tych kątów.
Wszystkie kąty czasowe odczytujemy jako łuki na równiku niebieskim i tak je przedstawiamy na Rys.18a (a), (b), (c), (d).

Na rysunkach mamy cztery koła godzinne:

– koło godzinne ciała niebieskiego (gwiazdy)
– koło godzinne pozycji obserwatora (Zenit)
– koło godzinne Greenwich (Gr), pozycji obserwatorium w Greenwich
– koło godzinne punktu barana (zodiak-baran) czyli (Aries)

Rys.18a (a)
Rysunek przedstawia dwa kąty w odniesieniu do południka Greenwich:

Rys.18a (b)

Rys.18a (c)

Rys.18a (d)

Porównując wszystkie cztery rysuneczki, widzimy jak zazębiają się poszczególne kąty czasowe z długością geograficzną (λ) obserwatora (Z). To wykorzystano w obliczeniach pozycji.

Oznaczenie czasów (T ; t ; g ...), symbole

Powyżej "rozgrupowaliśmy" kąty czasowe, a teraz pogrupujmy to wszystko tak, aby wszystko było jasne i co do czego jest nam potrzebne. Używając te same symbole ułatwiamy sobie pracę (obliczenia) i eliminujemy pomyłki.

CZAS. Liczymy od dolnego południka i oznaczamy (TO, GMT, UO, UT), można spotkać i inne oznaczenia.
Jednostką miary jest (godzina, minuta, sekunda czyli hh-mm-ss).

KĄT CZASOWY. Liczymy od górnego południka obserwatora, od południka Greenwich i od południka Aries, oznaczając literką (t). Drugi wskaźnik mówi nam od, którego południka dany kąt jest liczony i tak: (o) oznacza, że liczymy od południka Greenwich, (λ) oznacza, że liczymy od miejscowego południka obserwatora, a (zodiak-baran) oznacza, że liczymy od południka punktu barana (Aries).
Przy tym kącie występuje jeszcze trzeci wskaźnik, który określa nam do jakiego ciała niebieskiego dany kąt się odnosi.

Przykłady:

to = gryniczowski kąt czasowy (jakiejś) gwiazdy
to = gryniczowski kąt czasowy słońca
to = gryniczowski kąt czasowy księżyca
może być tutaj użyty symbol planety. Wenus, Jupiter (Jowisz), Mars, Saturn.

KĄT GODZINNY. Liczymy od górnego południka obserwatora. Dlatego często spotykamy się z nazwą "Górny południk miejscowy". Odnosi się on tylko do południka obserwatora i żeby go nie pomylić, oznacza się go literką (g), dodając (λ) oraz trzeci wskaźnik - stronę świata.
gλE - oznacza, że kąt liczony jest od górnego południka na "E" do 180°
gλW - oznacza, że kąt liczymy na "W" do 180°

Proponuję używać następujące symbole (trzecie wskaźniki) przy kącie czasowym:

  –   Słońce
  –   Księżyc
  –   Venus
  –   Jupiter
  –   Mars
  –   Saturn
  –   Gwiazda

Czasy statkowe (pokładowe, lokalne)

Na każdym statku obowiązują dwa czasy: pokładowy (lokalny - LT) i uniwersalny (Greenwich - GMT)

  1. Czas tzw. pokładowy czyli czas jaki obowiązuje w strefie czasowej, w której statek aktualnie przebywa (czas lokalny). W/g tego czasu odbywa się życie na statku: zmiana wacht, jedzenie posiłków, prace pokładowe, odpoczynek, sen, itd. W/g tego czasu robi się zapisy do Dziennika Okrętowego. Jeżeli statki znajdują się w różnych strefach czasowych mają różne czasy pokładowe. Każdy zegarek na statku (czy to ma umocowany na szocie kabiny nawigacyjnej, czy na ręce marynarza pokazuje ten właśnie czas, oprócz jednego zegarka.
  2. Ten inny (jedyny) zegarek to Chronometr. Pokazuje czas, który aktualnie jest na południku Greenwich (GMT), a który obowiązuje wszystkich nawigatorów, bez względu na jakiej są pozycji. W/g tego czasu wykonujemy obserwacje ciał niebieskich i w końcu obliczamy pozycję. Ten czas to GMT, który jest argumentem wejściowym do tabel w Almanachu. Czas ten jest również używany do zapisów w Okrętowym Dzienniku Radiowym.
    Na każdym statku, bez względu na jego pozycję oraz w jakiej znajduje się strefie, czas (GMT) jest ten sam.

Jest takie powiedzenie: "Burza w szklance wody", otóż to. Tyle pisaniny na temat "pojęcia czasu", a wystarczyło przeczytać dwa powyższe punkty i wszystko jasne.
Jeżeli chodzi o Astronawigację to operujemy tylko czasem w Greenwich (GMT).

Poprzedni rozdział:
Czas strefowy czyli strefy godzinne
Następny rozdział:
Pomoce astronawigacyjne — Rocznik Astronomiczny - Nautical Almanach